Przewóz towarów niebezpiecznych – jak zadbać o niezbędne bezpieczeństwo?

Przewóz towarów niebezpiecznych – jak zadbać o niezbędne bezpieczeństwo?

Wszechstronny rozwój rynku transportowego ukierunkowany na wyspecjalizowany przewóz różnorodnych towarów nie ominął znaczącej gałęzi europejskich gospodarek. Wśród nich istotny udział mają materiały o właściwościach fizycznych, chemicznych i biologicznych – wymagających szczególnej ostrożności podczas ich transportu. Zgodnie z ogólnie obowiązującą Umową ADR (The European Agreement Concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Road) – towary niebezpieczne w transporcie drogowym podlegają określonej klasyfikacji, która determinuje wybór właściwego pojazdu i opakowania. Nieprawidłowe ich dostosowanie oraz niewypełnianie stosownych do zagrożeń procedur może skutkować negatywnym oddziaływaniem na środowisko naturalne, w tym organizmy żywe.

Transport towarów niebezpiecznych – wymogi bezpieczeństwa


Z uwagi na realne zagrożenia i charakter stanu skupienia (stały, ciekły, gazowy) występowania ładunków niebezpiecznych ich transport odbywa się na zasadach określonych w Europejskiej Umowie ADR oraz Ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych, która wdraża dyrektywę 2008/68/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie transportu lądowego produktów i materiałów niebezpiecznych. Regularna aktualizacja jej przepisów pozwala skutecznie zapobiec czynnikom ryzyka, a tym samym zapewnić bezpieczny przewóz towarów niebezpiecznych zgodnych z ustaloną klasyfikacją:



  • klasa 1 – materiały i przedmioty wybuchowe,

  • klasa 2 – gazy,

  • klasa 3 – materiały ciekłe zapalne,

  • klasa 4.1 – materiały stałe zapalne, materiały samoreaktywne oraz materiały wybuchowe stałe odczulone,

  • klasa 4.2 – materiały samozapalne,

  • klasa 4.3 – materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy zapalne,

  • klasa 5.1 – materiały utleniające,

  • klasa 5.1 – materiały utleniające,

  • klasa 5.2 – nadtlenki organiczne,

  • klasa 6.1 – materiały trujące,

  • klasa 6.2 – materiały zakaźne,

  • klasa 7 – materiały promieniotwórcze,

  • klasa 8 – materiały żrące,

  • klasa 9 – różne materiały i przedmioty niebezpieczne.


Zawarte w umowie ADR wytyczne szczegółowo nakreślają warunki dopuszczenia towaru niebezpiecznego do przewozu, a także wskazują określony rodzaj jego opakowania, środka transportu, oznakowania oraz realizacji usługi zgodnie z przyjętą klasyfikacją i adekwatnymi procedurami.


Proces przewozu – powinności stawiane jego uczestnikom


Bezsprzecznie prawidłowo realizowane zalecenia i procedury przewozu towarów niebezpiecznych mają decydujący wpływ na zachowanie optymalnego bezpieczeństwa podczas transportu. Nałożone na wszystkich jego uczestników obowiązki to w przypadku:



  • nadawcy – właściwy wybór opakowania zgodnie ze stanem zagrożenia ładunku (I grupa – duże, II grupa – średnie, III grupa – małe), prawidłowe oznakowanie przesyłki, w tym ostrzegawcze i informacyjne (czytelne, trwałe i odporne na różnorodne warunki atmosferyczne) oraz dokonanie prawidłowego załadunku na wybrany środek transportu,

  • przewoźnika – zapewnienie spełniającego określone wymagania środka transportu, właściwe do przewozu danego towaru niebezpiecznego przygotowanie pojazdu (wyposażenie i oznakowanie),

  • kierowcy – znajomość procedur i wymagań wynikających z konwencji ADR (szkolenia i odpowiednie kwalifikacje), umiejętność postępowania w sytuacjach zagrożenia na drodze, bezwzględne stosowanie się do przepisów ruchu drogowego i wymogów pracy kierowcy.


Ponadto kierowca powinien mieć pełną dokumentację związaną z przewozem danego towaru niebezpiecznego, w tym m.in.: list przewozowy, stosowne zezwolenia i certyfikaty, instrukcję od nadawcy w językach krajów tranzytowych. Wszyscy uczestnicy transportu materiałów niebezpiecznych muszą mieć aktualne uprawnienia ADR.

W jaki sposób odbywa się transport ładunków niebezpiecznych?


Obowiązujące przepisy nakładają na uczestników przewozu konieczność opracowania planu podróży, który uwzględnia:



  • przejazd po drogach o małym natężeniu ruchu, z dobrą nawierzchnią i z ominięciem terenów zabudowanych oraz miejsc o znacznej liczbie przebywania osób (obiekty sportowe, wypoczynkowe, handlowe),

  • parkowanie w miejscach oddalonych od skupisk ludzkich,

  • przejazd po drogach wyznaczonych przez właściwe organa (np. Komendantów Wojewódzkich Policji, Państwowych Straży Pożarnych i Straży Granicznej) w przypadku przewozu materiałów o wysokim stopniu zagrożenia (transport towarów szczególnie niebezpiecznych wymaga zgłoszenia co najmniej 5 dni przed planowanym przejazdem).


Przewożenie różnorodnych towarów stanowiących realne zagrożenie dla otoczenia najczęściej realizowane jest:



  • luzem – z wykorzystaniem pojazdów skrzyniowych i kontenerów dla ładunków o niewielkim stopniu szkodliwości,

  • w sztukach – z wykorzystaniem specjalnych, gotowych do wysyłki butli (do 150 l), bębnów ciśnieniowych (od 150 do 1000 l), zbiorników rurowych (od 150 l do 3000 l), opakowań (do 450 l/400 kg netto), dużych opakowań (od 450 l/400 kg netto do 3000 l) oraz DPPL (duże pojemniki do przewozu luzem – od 450 l/400 kg netto do 3000 l) dokładnie oznakowanych i zabezpieczonych przed otwarciem,

  • cysterną – z wykorzystaniem pojazdu przeznaczonego dla konkretnego materiału niebezpiecznego (zgodnie z przypisanym kodem).


Doradca DGSA


Zgodnie z Ustawą o przewozie towarów niebezpiecznych i przepisami Umowy Europejskiej ADR każda firma zaangażowana w realizację kompleksowej obsługi przewozu powinna wyznaczyć co najmniej jednego doradcę do spraw bezpieczeństwa w tym zakresie. Doradca ADR (Dangerous Goods' Safety Adviser) jest przede wszystkim osobą odpowiedzialną za wspieranie określonych działań ukierunkowanych na zapobieżenie ewentualnym zagrożeniom, w tym poprzez szkolenia personelu realizującego wszelkie czynności procesu przewozu towarów niebezpiecznych. Do podstawowych zadań doradcy ADR należy:



  • kontrola zgodności procesu transportowego z obowiązującymi wymaganiami, również dotyczącymi oznakowania niebezpiecznych materiałów,

  • doradztwo w zakresie przewozu,

  • wszczynanie i prowadzenie dochodzeń w zakresie naruszenia przepisów podczas realizacji procesu transportowego, sporządzanie raportów ze zdarzeń,

  • kontrola planu ochrony,

  • szkolenie personelu oraz archiwizacja dokumentacji,

  • sporządzanie sprawozdania rocznego z realizacji przez firmę procesów przewozu towarów niebezpiecznych.